Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego – informacje

Za oknami możemy zaobserwować coraz więcej żółtych, czerwonych i brązowych liści – bez wątpienia nadeszła jesień, a wraz z nią kolejny rok szkolny. Dla wielu uczniów szkół podstawowych zakończy się on egzaminem ósmoklasisty, który może zadecydować o ich dalszej edukacji, a także wyborze ścieżki kariery zawodowej. Należysz do tej grupy? Pragniesz jak najlepiej przygotować się na egzamin ósmoklasisty z języka polskiego? Zrób to koniecznie z Indeksem w Kieszeni!

Można zastanawiać się, jakie trudności miałby sprawiać egzamin z języka ojczystego? Przecież posługujemy się nim na co dzień, otacza on nas zewsząd i nie skrywa przed nami tajemnic. To wszystko jednak wydaje się prawdą tylko na pierwszy rzut oka – w istocie, będąc absolwentem szkoły podstawowej, musisz się wykazać wieloma umiejętnościami, jak choćby konstruowanie dłuższych i krótszych wypowiedzi pisemnych czy czytanie ze zrozumieniem, a także posiadać szeroką wiedzę w zakresie omawianych w szkole lektur czy zagadnień gramatycznych.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego obejmuje całe poprzednie pięć, a nawet osiem lat twojej edukacji szkolnej – w tym czasie znacznie poszerzyłeś swoje horyzonty, co będziesz musiał pokazać rozwiązując swój arkusz! W 2025 roku zmagania z językiem polskim przypadną na około połowę maja – twoim zadaniem będzie wówczas rozwiązanie ok. 20 zadań, za które będzie można uzyskać 25 punktów, a następnie napisanie pracy o charakterze twórczym lub argumentacyjnym, ocenianą maksymalnie na 20 punktów. Czas przeznaczony na rozwiązanie całego arkusza wynosi 120 minut. 

W części testowej arkusza egzaminacyjnego możesz spotkać się z zadaniami dwóch różnych typów – otwartymi i zamkniętymi. W ramach pierwszej grupy wyróżnia się:

• polecenia z luką – wymagają wpisania jednego lub kilku słów zgodnie z treścią polecenia;
• zadania krótkiej odpowiedzi – w ich ramach musisz skonstruować krótką odpowiedź na zadane pytanie;
• zadania rozszerzonej odpowiedzi – wymagają skonstruowania dłuższej odpowiedzi na zadane pytanie albo skonstruowania krótkiej wypowiedzi pisemnej.

Z kolei w grupie zadań zamkniętych wyróżnia się:

• zadania jednokrotnego wyboru – w zadaniach tego typu musisz wybrać poprawną odpowiedź spośród wymienionych. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna;
• zadania typu prawda-fałsz – przy okazji takich zadań musisz wskazać, czy podane stwierdzenia są prawdziwe czy fałszywe;
• zadania na dobieranie – wykonując takie zadania musisz dopasować do twierdzeń podanych w tabeli te, które wyliczone są ponad nią.

Zdarza się tak, że w jednym zadaniu egzaminacyjnym pojawiają się polecenia różnych typów i rodzajów. Niemniej zawsze będzie to jeden z dwóch typów oraz sześciu rodzajów, które zostały przedstawione powyżej.

Wypracowanie, które stanowi drugą część arkusza egzaminacyjnego, możesz napisać na jeden z dwóch podanych tematów, z czego zawsze:

• jeden ma charakter twórczy (np. opowiadanie twórcze);
• drugi ma charakter argumentacyjny (np. rozprawka, przemówienie).

Twoja praca musi liczyć sobie co najmniej 200 wyrazów. Niezależnie od wybranego tematu konieczne będzie wykazanie się znajomością lektur obowiązkowych w szkole podstawowej. W roku szkolnym 2024/25 lista lektur obowiązkowych na egzamin prezentuje się następująco:

Z KLAS IV–VI

•  Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa;
• Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks);
• Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa;
• Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni;
• John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem.

Z KLAS VII–VIII

Lektury obowiązkowe (pozycje książkowe poznawane w całości):

1. Charles Dickens, Opowieść wigilijna;
2. Aleksander Fredro, Zemsta;
3. Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec;
4. Adam Mickiewicz, Dziady część II;
5. Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę;
6. Juliusz Słowacki, Balladyna.

Krótkie utwory literackie poznawane w całości, utwory literackie poznawane we fragmentach i utwory poetyckie:

1. Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII;
2. Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII);
3. Sławomir Mrożek, Artysta;
4. Henryk Sienkiewicz, Latarnik, Quo vadis (fragmenty);
5. Stefan Żeromski, Syzyfowe prace (fragmenty);
6. wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej, oraz aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.

Przytoczone dotychczas informacje o egzaminie przyprawiły cię o ból głowy? Nie należy wpadać w panikę! Owszem, stanowi on niewątpliwie wielkie wyzwanie, jednak dzięki właściwemu przygotowaniu sprostasz mu bez żadnych trudności. Poniżej znajdziesz dziesięć wskazówek, które z pewnością będą stanowić wsparcie w twoich przygotowaniach!

Polecenia na egzaminie ósmoklasisty są zróżnicowane, niektóre wymagają szczególnej uwagi oraz niebagatelnej wiedzy. Spójrzmy na przykład z zeszłorocznego egzaminu – treść zadania brzmiała następująco:

Spośród lektur obowiązkowych wybierz tę, której bohater wykazał się taką odwagą cywilną, o jakiej wspomina Tadeusz Płużański w 5. akapicie tekstu. Podaj tytuł tej lektury oraz jej bohatera. Uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z tej lektury, ilustrującą Twoją argumentację.

Poniżej wspomniany fragment tekstu:

A trwała dzielność intelektualna, o której Arystoteles sądził, że jest mądrością? I ona także wymaga odwagi, ale nie żołnierskiej ani sportowej, lecz intelektualnej, gdy trzeba na przykład „spojrzeć prawdzie w oczy”, a może być ona gorzka lub nawet groźna. Trzeba mieć odwagę intelektualną, aby wystąpić wbrew utartym, a błędnym i szkodliwym poglądom, często uporczywie bronionym, i wykazać dzielność w dochodzeniu do prawdy pomimo przeszkód i trudności. Trzeba mieć odwagę, tym razem cywilną, by przyznać się publicznie do popełnionych błędów, a jest to typ odwagi szczególnie trudny, nawet u ludzi imponujących odwagą bojową.

Pierwszą trudność może stanowić dość skomplikowany język, jakim posługuje się autor, a także mnogość typów odwagi, które zostają wspomniane w zacytowanym fragmencie. Należy więc zachować czujność i skupić się wyłącznie na tej odmianie, która została określona mianem „cywilnej”. Autor poświęca jej tylko jedno zdanie, wieńczące analizowany akapit: Trzeba mieć odwagę, tym razem cywilną, by przyznać się publicznie do popełnionych błędów, a jest to typ odwagi szczególnie trudny, nawet u ludzi imponujących odwagą bojową. Teraz już wiesz, jakiej postaci musisz poszukać w znanych ci lekturach obowiązkowych – kogoś, kto jest gotów przyznać się wobec innych ludzi, że jego postępowanie nie było pozbawione wad.

Jak się zdaje, idealnym przykładem będzie jeden z bohaterów powieści Henryka Sienkiewicza „Quo vadis”, Chilon Chilonides. Ten pochodzący z Grecji człowiek, podający się za filozofa, w istocie zaś gotowy na popełnienie każdej zbrodni oszust, pod koniec utworu doznaje przemiany wewnętrznej i oskarża o podpalenie Rzymu Nerona. Wcześniej współpracował z cesarzem i wszedł do jego najbliższego otoczenia, w chwili próby jednak nie obawia się swoim słowem i postępowaniem sprzeciwić się władcy, nawet kosztem męczeńskiej śmierci. Choć nie wyznaje tego wprost, to swoim działaniem potwierdził, że mylił się w dotychczasowej ocenie władcy, a przez to wykazał się odwagą cywilną.