Olimpiada Filozoficzna – kompendium wiedzy

Olimpiada Filozoficzna to zawody organizowane dla młodzieży w Polsce. Uczestnicy rozwijają umiejętność krytycznego i logicznego myślenia, analizowania tekstów filozoficznych oraz argumentowania. Jako olimpiada przedmiotowa, stanowi doskonałą formę edukacji filozoficznej i przygotowania do studiów humanistycznych.

Olimpiada Filozoficzna to jedna z najstarszych tego typu inicjatyw w Polsce, która po raz pierwszy została zorganizowana w roku szkolnym 1988/1989 – wtedy jeszcze przez Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej. Natomiast od roku szkolnego 1990/1991 prowadzona jest przez Polskie Towarzystwo Filozoficzne. Konkurs ten ma na celu zachęcić nowe pokolenia do zapoznania się z dziedzictwem nie tylko polskiej, ale i całej zachodniej filozofii.

• 20.10.2025 r. – termin składania prac etapu szkolnego
• 17.01.2025 r. – termin zawodów okręgowych
• 28.03.2026 r. – termin zawodów centralnych

Organizatorem Olimpiady Filozoficznej jest Polskie Towarzystwo Filozoficzne, przy którym działa Komitet Główny Olimpiady Filozoficznej (KGOF) – odpowiedzialny za praktyczną organizację zawodów. Regulamin podkreśla, że Zarząd Główny PTF zatwierdza regulamin i program każdej edycji, natomiast KGOF odpowiada m.in. za przygotowanie programu, tematów i terminarza.

Forma: polega na samodzielnym napisaniu obszernej pracy na jeden z tematów zaproponowanych przez Komitet Olimpiady Filozoficznej.

Czas trwania: uczeń ma trzy miesiące na napisanie pracy.

Opis: od uczestnika wymaga się napisania zrozumiałej, spójnej i dobrze zaplanowanej pracy. Jest to niezwykle ważne, ponieważ jej obrona stanowi główną część etapu finałowego. Uczeń powinien zwrócić szczególną uwagę na odpowiedni dobór źródeł, dogłębne zrozumienie samej istoty problemu, który porusza temat pracy, a także krytyczną edycję tekstu.

Liczba punktów do zdobycia: 30.

Kwalifikacja do następnego etapu: należy zdobyć nie mniej niż 20 punktów na 30 możliwych.

Praca na etap szkolny powinna mieć od 5 do 15 stron przygotowanych w standardzie:

• Times New Roman 12,
• interlinia 1,5,
• standardowe marginesy. 

Daje to ok. 1800 znaków na stronę, więc maksymalna objętość pracy to ok. 27 000 znaków (bez strony tytułowej i bibliografii).

Recenzja pracy z etapu szkolnego jest przygotowywana przez jednego recenzenta, który wpisuje ocenę i uzasadnienie na oficjalnym formularzu Komitetu Głównego.

1. wartość treściowo-problemowa (0–10 pkt),
2. sposób uzasadniania (0–5 pkt),
3. kompozycja i oryginalność ujęcia (0–5 pkt),
4. umiejętność wykorzystania wiedzy filozoficznej i posługiwania się pojęciami filozoficznymi (0–5 pkt),
5. poprawność językowa (0–5 pkt).

Lista tematów pierwszego etapu Olimpiady Filozoficznej zmienia się każdego roku, choć niektóre zagadnienia powracają cyklicznie. Organizatorzy olimpiady przygotowują zestawy problemowe na podstawie rekomendacji ekspertów z różnych obszarów filozofii.

Tematy mają charakter otwarty – wymagają od uczniów szkół średnich samodzielnego myślenia i interdyscyplinarnego spojrzenia. Do każdego zagadnienia dołączona zostaje literatura pomocnicza jako punkt wyjścia do interpretacji. Lista lektur nie jest jednak obowiązkowa, więc piszący esej może korzystać również z innych źródeł.

• Czy możemy ufać pamięci? Pamięć jako źródło wiedzy w świetle współczesnej epistemologii i kognitywistyki. Opiekun naukowy: dr Katarzyna Kuś.
• Czy AI jest artystą/ką? Opiekun naukowy: dr hab. Mateusz Salwa.
• Czy demokracja może przetrwać bez wspólnego świata – bez uzgodnionej przestrzeni faktów i wartości? Opiekun naukowy: prof. dr hab. Agnieszka Nogal.
• Filozof-mędrzec w świecie influencerów i celebrytów. Czy potrzebujemy dziś antycznych ideałów? Opiekun naukowy: dr hab. Karolina Kochańczyk-Bonińska.
• Kogo nazywamy „wielkim filozofem” i na czym miałaby polegać jego wielkość? Rozwiń temat nawiązując do prac Leszka Kołakowskiego. Opiekun naukowy: prof. dr hab. Barbara Markiewicz.
• Jedna historia powszechna czy wiele historii lokalnych? Opiekun naukowy: dr Bartosz Działoszyński.
• Czy zgadzasz się z myślą Elzenberga, że: „śmierć w żaden sposób sama przez się nie jest nieszczęściem, tak samo jak życie samo w sobie nie ma żadnej wartości. Opiekun naukowy: dr hab. Kinga Kaśkiewicz.
• Możliwość i konieczność – jaką rolę odgrywają pojęcia modalne w filozofii, nauce i myśleniu potocznym? Opiekun naukowy: prof. Tadeusz Ciecierski.
• Czy współczesny kapitalizm daje człowiekowi autentyczną wolność, czy jedynie jej iluzję? Opiekun naukowy: dr hab. Bartosz Kuźniarz.
• Księgi święte i ich interpretacja. Czy można interpretować księgi święte? Jakie są stosowane metody? A może wszelka interpretacja jest zabroniona? A może każda lektura i tak jest już interpretacją? Opiekun naukowy: dr hab. Marek Nowak.
• Sprawiedliwość w dobie algorytmów predykcyjnych. Czy jeśli osoba X należy do grupy Y, co zwiększa prawdopodobieństwo, że stanie się Z (np. że popełni przestępstwo, będzie mieć dłuższą przerwę w pracy zawodowej, nie dokończy studiów, nie spłaci kredytu), to ryzyko to powinno być brane pod uwagę przy rozdzielaniu dóbr (np. w sądownictwie, w rekrutacji do pracy lub na studia, w bankowości)? Opiekun naukowy: dr Emilia Kaczmarek.
• Niezależnie od postępu technicznego i nowych wyzwań związanych z tzw. sztuczną inteligencją, w mocy pozostaje klasyczne pytanie o człowieczeństwo. Czym jest człowieczeństwo dzisiaj? Opiekun naukowy: dr hab. Marcin Zdrenka.

Forma: etap okręgowy podzielony jest na dwie części – pisemną i ustną. Część pisemna składa się z napisania eseju i testu, natomiast część ustna wymaga udzielenia odpowiedzi na dwa pytania problemowe.

Czas trwania: na napisanie eseju uczeń ma 150 minut, natomiast test musi zostać wypełniony w maksymalnie 60 minut.

Liczba punktów do zdobycia: łącznie 120 punktów – 90 za część pisemną (esej 50 + test 40) i 30 za część ustną (15 za każde pytanie).

Kwalifikacja do części ustnej etapu okręgowego: warunkiem dopuszczenia do części ustnej jest zdobycie minimum 20 punktów z każdej części pisemnej – eseju i testu – oraz łącznie co najmniej 50 punktów.

Kwalifikacja do etapu centralnego: do etapu centralnego trafiają osoby rekomendowane przez Komitety Okręgowe, które zdobyły w etapie okręgowym co najmniej 70 punktów łącznie, przy czym wymagane jest minimum 20 punktów z każdej części pisemnej oraz co najmniej 15 punktów z części ustnej. Lista uczniów zakwalifikowanych do etapu finałowego zostaje ogłoszona nie później niż 30 dni przed jego rozpoczęciem. Komitet Główny, opierając się na wynikach etapu okręgowego i przeprowadzonej weryfikacji ocen, dopuszcza do zawodów centralnych maksymalnie 120 uczestników.

Część ta polega po pierwsze na napisaniu eseju na podstawie cytatu wybranego spośród trzech podanych przez Komitet. Cytaty różnią się tematyką i okresem, w którym zostały wygłoszone. Warto podkreślić, że nawet esej pisany na rozszerzonej maturze z filozofii ma zupełnie inny charakter niż ten wymagany na drugim etapie Olimpiady.

W drugiej części tego etapu uczestnicy przystępują do testu, który obejmuje zarówno pytania wielokrotnego wyboru, jak i zadania otwarte wymagające samodzielnego sformułowania odpowiedzi.

1. interpretacja tematu (0–12 pkt),
2. moc perswazyjna argumentów (0–12 pkt),
3. filozoficzne ujęcie tematu (0–12 pkt),
4. spójność (0–12 pkt),
5. poprawność językowa (0–2 pkt).

Część ustna polega na udzieleniu odpowiedzi na dwa pytania problemowe, które pozwalają ocenić zarówno wiedzę merytoryczną, jak i zdolność logicznego i filozoficznego argumentowania.

1. merytoryczna poprawność wypowiedzi (6 pkt),
2. umiejętność posługiwania się argumentacją filozoficzną (5 pkt),
3. filozoficzne ujęcie problemu (4 pkt).

Forma: etap centralny również składa się z dwóch części. Pierwszą z nich jest obrona swojej pracy pisemnej z etapu szkolnego, natomiast druga polega na analizie fragmentu tekstu filozoficznego.

Czas trwania: jeden dzień – dokładny termin zostaje podany przez Komitet Główny.

Liczba punktów do zdobycia: łącznie 100 punktów – 60 za obronę pracy i 40 za analizę tekstu filozoficznego.

Ogłoszenie wyników: wyniki etapu centralnego, po zatwierdzeniu ich przez Prezydium Komitetu Głównego wraz z przedstawicielami komisji egzaminacyjnych, są ogłaszane tego samego dnia, w którym odbywają się zawody.

Pierwsza część obejmuje obronę pracy pisemnej z etapu szkolnego oraz udzielenie odpowiedzi na dodatkowe pytania zadawane przez Komisję. Za tę część uczestnik może zdobyć maksymalnie 60 punktów.

1. przedstawienie zasadniczej tezy pracy (0-5),
2. przedstawienie argumentów na jej uzasadnienie wraz z odwołaniem się do literatury źródłowej (0-15),
3. obrona własnego stanowiska wobec pytań komisji (0-25).
4. zlokalizowanie własnego stanowiska w obrębie dyskusji związanej z daną problematyką (0-15).

Druga część finału wymaga interpretacji krótkiego fragmentu tekstu filozoficznego oraz udzielenia odpowiedzi na związane z nim pytania zadawane przez Komisję. Za tę część uczestnik może zdobyć maksymalnie 40 punktów.

1. rozpoznanie i wskazanie głównego zagadnienia problemowego zawartego w tekście (0-6),
2. powiązanie tez zawartych w analizowanym tekście (0-8),
3. rozpoznanie i wskazanie występujących w nim pojęć filozoficznych (0-6),
4. odniesienie (porównawcze) zagadnień poruszanych w tekście do innych koncepcji i problemów filozoficznych (0-10),
5. wykorzystanie tez zawartych w tekście do rozpoznania i analizy współczesnych problemów (0-10).

Aby zostać finalistą, należy zakwalifikować się do zawodów III stopnia i faktycznie przystąpić do egzaminu na tym etapie. Z kolei laureatami zostaje od 10% do 30% najwyżej ocenionych uczestników spośród wszystkich finalistów.

Olimpiada Filozoficzna nie posiada jednej, zamkniętej ani obowiązkowej listy lektur, którą uczestnik musi przeczytać. W oficjalnych dokumentach Polskiego Towarzystwa Filozoficznego znajduje się jedynie literatura pomocnicza, która ma charakter rekomendacji, a nie formalnego wymogu.

Poniższe tabele przedstawiają zestaw tekstów przydatnych w przygotowaniach do OF.

Zarówno finaliści, jak i laureaci otrzymują maksymalny wynik z matury z filozofii. Ponadto najlepsi uczestnicy mogą liczyć także na wartościowe nagrody rzeczowe oraz finansowe. Zdobycie tytułu laureata lub finalisty otwiera również drogę do wielu kierunków studiów bez udziału w standardowej procedurze rekrutacyjnej.

• Dla finalistów: Filozofia, Kognitywistyka, Socjologia.
• Dla laureatów: Prawo, Matematyka, Ekonomia, Indywidualne studia międzyobszarowe w obszarach nauk humanistycznych i nauk społecznych (MISH), Indywidualne studia międzyobszarowe w obszarach nauk ścisłych, nauk przyrodniczych, nauk społecznych i nauk humanistycznych (MISMaP).

• Dla finalistów: Studia Śródziemnomorskie, Pedagogika.
• Dla laureatów: MISHiS, Filozofia, Socjologia.

• Dla finalistów i laureatów: Filologia polska, Filozofia, Socjologia, Judaistyka.

• Dla finalistów i laureatów: wszystkie kierunki (ścisłe i humanistyczne).

• Dla laureatów: wszystkie kierunki poza architekturą.

*Uwaga: zasady przyznawania indeksów za Olimpiadę Filozoficzną mogą ulegać zmianom, dlatego warto sprawdzić aktualne informacje na stronie uczelni lub skontaktować się bezpośrednio z jej władzami.

Mimo że na początku ilość materiału może przytłaczać, nie należy się załamywać! W ramach przygotowania do Olimpiady Filozoficznej z Indeksem w Kieszeni dokonaliśmy sumiennej selekcji materiału tak, by uczeń przed danym etapem przyswajał wyłącznie to, co jest mu najbardziej potrzebne, by zakwalifikować się do dalszych zmagań!

Wielu uczniów polskich szkół średnich dopiero na olimpiadzie mierzy się z napisaniem eseju naukowego. Właśnie dlatego przekazujemy wiele cennych wskazówek dotyczących zachowania wymogów formalnych, jak i pomagamy w doborze odpowiednich źródeł. Natomiast wiedza z historii filozofii to głównie kwestia skojarzeń. W naszym kursie zawarliśmy liczne skrypty, które przekażą i uzupełnią wiedzę z najważniejszych pojęć, cytatów i powiązań nurt-myśliciel!

Nasze przygotowania są prowadzone w taki sposób, by efektywnie pracować nad rozwijaniem kompetencji wyszczególnionych powyżej. Zapewniamy stały kontakt z weteranami Olimpiady Filozoficznej, którzy będą do Waszej dyspozycji – gotowi, by odpowiedzieć na nurtujące Was pytania! Dążymy do tego, by nasi uczniowie zrozumieli historię filozofii jako całość, co jest kluczowe by osiągnąć sukces na Olimpiadzie. Przygotowując się do tych zawodów będziesz mógł zupełnie inaczej spojrzeć na różne dziedziny życia, takie jak: nauka, religia czy sztuka.

Zapisać możesz się w dowolnej chwili – zarówno na zajęcia grupowe (webinarowe dla uczniów z całej Polski oraz stacjonarne odbywające się na terenie Warszawy), jak i e-learning.

Aby wziąć udział w Olimpiadzie Filozoficznej, trzeba zarejestrować się zdalnie przez dedykowaną stronę (https://olimpiadafilozoficzna.edu.pl/) – w wyznaczonym wcześniej terminie. Chęć udziału w zawodach powinieneś zgłosić również szkole, do której uczęszczasz.

Aby przystąpić do eliminacji międzynarodowych, musisz być finalistą lub laureatem OF i wykazać się biegłością w jednym z języków konkursowych (angielskim, niemieckim, francuskim albo hiszpańskim).

Poza nagrodami rzeczowymi, finansowymi i indeksem na wybrane kierunki na polskich uczelniach, autorzy najlepszych prac mogą liczyć również na umieszczenie ich esejów w biuletynie olimpiady, co stanowi ogromne wyróżnienie naukowe.

Tak, po każdym etapie zawodów masz prawo złożyć odwołanie. Może ono dotyczyć sytuacji, w której przebieg zawodów naruszył zasady formalne lub gdy wystawiona ocena jest niezgodna z kryteriami określonymi w regulaminie.