Olimpiada Literatury i Języka Polskiego – kompendium wiedzy

Olimpiada Literatury i Języka Polskiego dla szkół ponadpodstawowych to trzystopniowe zawody organizowane nieprzerwanie od 1970 roku. Warto podkreślić, że od 1989 roku licznie biorą w niej udział także środowiska polskie przebywające za granicami kraju, np. uczniowie z Litwy, Łotwy czy Ukrainy.

1. Etap pierwszy –23 października 2026 r.
2. Etap drugi: 

• • część pisemna – 16 stycznia 2027 r.
  • część ustna – 13 stycznia - 20 lutego 2027 r.

1. Etap trzeci: 

• • część pisemna – 13 marca 2027 r.
  • część ustna – 17 kwietnia 2027 r.

OLiJP ma charakter trójstopniowy.

Na wstępie publikowane są zagadnienia na zawody szkolne, które zmieniają się co roku, wraz z każdą kolejną edycją Olimpiady.

Następnie uczniowie piszą wypracowanie na wybrany temat z zestawów, które są rozwinięciem i kontynuacją opublikowanych zagadnień. Co warto podkreślić, mogą oni mieć ze sobą notatki, jednak zawierające wyłącznie cytaty oraz definicje. Na napisanie pracy przeznaczone są 4 godziny zegarowe. Wybór tematu jest zarazem ostatecznym wyborem zagadnienia, o którym będzie się rozmawiało z komisją podczas ustnej części zawodów okręgowych (drugiego stopnia). 

Prace są oceniane w skali 0-60 pkt. Informacja o kwalifikacji do dalszej części zawodów pojawia się na indywidualnych kontach uczestników.

Już od etapu szkolnego można także wybrać specjalizację teatrologiczną. Jej wybór oznacza, że temat pracy pisemnej będzie obejmował wiedzę z zakresu wiedzy o teatrze, a w ramach II i III etapu uczeń będzie musiał zmierzyć się z zagadnieniami historii dramatu i teatru. Uprawnienia zdobyte w ramach tej specjalizacji są takie same, jak pozostałych uczestników, dodatkowo jednak laureatom często przysługuje wolny wstęp na wydziały wiedzy o teatrze. 

O przystąpieniu do specjalizacji teatrologicznej decyduje wybór tematu pracy pisemnej w zawodach I stopnia. Później nie można już wybrać tej specjalizacji, można natomiast z niej zrezygnować po pomyślnym zaliczeniu zawodów okręgowych.

Ten etap realizowany jest w miejscu wskazanym przez Komitet Okręgowy. Uczniowie przystępują do części pisemnej, obejmującej rozprawkę lub interpretację tekstu poetyckiego (240 minut) oraz test językowy (90 minut). Następnie odbywa się część ustna. Przystępują do niej uczestnicy zakwalifikowani po pisemnej części Olimpiady. Część ustna polega na rozmowie uczestnika z jury (około 20 minut).

Etap pisemny:

• Typ: Praca pisemna + test językowy
• Czas trwania: 240 minut + 90 minut
• Forma: W pierwszej kolejności uczestnik ma do napisania pracę pisemną, w zależności od jego decyzji może to być rozprawka problemowa lub interpretacja pojedynczego utworu poetyckiego. Do wyboru jest najczęściej po kilka tematów z każdej z dwóch powyższych grup, w ostatnich latach utrzymuje się tendencja do zwiększania liczby możliwych opcji. Odrębne tematy przygotowywane są dla specjalizacji teatrologicznej. Po krótkiej przerwie uczniowie piszą test z wiedzy o języku, obejmujący zadania otwarte i zamknięte sprawdzające wiedzę z gramatyki, leksyki, morfologii, składni i (czasem) historii języka, zwykle lekko wykraczający poza wymagania stawiane w szkole.
• Punktacja: Za pracę pisemną można uzyskać maksymalnie 60 punktów, zaś za test językowy 30 punktów. Do części ustnej zostają dopuszczeni co do zasady uczestnicy, którzy zdobyli co najmniej 40 punktów za pracę pisemną i 20 punktów za test językowy. Warunkowo dopuszcza się również uczniów, którzy z testu językowego uzyskali co najmniej 16 punktów, gdy za pracę pisemną otrzymali co najmniej 48 punktów.

Etap ustny:

• Odbywa się dwa tygodnie później niż część pisemna zawodów;
• W głównej mierze stanowi obronę pracy napisanej na etap szkolny (co dowodzi, że warto włożyć wiele wysiłku w jej przygotowanie). Zadaniem komisji, złożonej z kilku osób, z których co najmniej jedna zapoznała się wcześniej z pracą ucznia, jest zarówno ocenić wkład jego samodzielnej pracy wykonanej w ramach I etapu, jak również zbadać stan wiedzy ogólnej;
• Odpowiedź ustna składa się zazwyczaj z trzech pytań. Pierwsze dotyczy wprost pracy pisemnej, zazwyczaj wymaga się od ucznia wykazania się znajomością i zrozumieniem własnych tez oraz wykorzystanej literatury podmiotu i przedmiotu. Drugie pytanie dotyczy wiedzy o języku (bądź literaturoznawstwa, jeżeli uczeń pisał pracę poświęconą problematyce językoznawczej), ostatnie zaś wymaga wykazania się wiedzą historycznoliteracką w zakresie epoki, której dotyczyła praca pisemna;
• Odpowiedź ustna ma charakter rozmowy, na jej koniec komisja spisuje w protokole pytania, które zadała uczniowi i przedstawia je do podpisu;
• Za całą odpowiedź można uzyskać łącznie 50 punktów (20 punktów za pierwsze pytanie i po 15 punktów za każde kolejne);
• Po zakończeniu etapu ustnego komisje okręgowe sumują punkty uzyskane przez uczniów we wszystkich częściach II etapu (maksymalnie 140 punktów). Rekomendację do finału uzyskują uczestnicy, którzy przekroczyli pułap 90 punktów i nie uzyskali z odpowiedzi ustnej mniej niż 30 punktów;
• Rekomendacja nie decyduje jeszcze o przejściu do finału – ostatecznie listy zakwalifikowanych ustala Komitet Główny po uzyskaniu wyników z całego kraju.

Część pisemna polega na napisaniu pracy literackiej (300 minut). Uczniowie, których rozprawka zyskała ocenę nie niższą niż 20 punktów, zostają zakwalifikowani do ostatniego etapu, czyli części ustnej etapu centralnego. Przewidywany czas rozmowy z jury wynosi ok. 20 minut. Dotyczy dwóch zagadnień (pierwszy z obszaru wiedzy o literaturze, kulturze lub teatrze, drugi z językoznawstwa) wybranych przez uczestnika z Przewodnika po tematach.

Wypowiedź na każdy z tematów jest oceniana w skali 0-30 pkt (łącznie 0-60 pkt). Punkty uzyskane za pracę pisemną oraz za odpowiedź ustną są sumowane i decydują o miejscu uczestnika na liście finalistów i laureatów Olimpiady.

Część pisemna polega na napisaniu pracy literackiej.

Czas trwania: 300 minut

Forma: Na etapie finałowym uczestnicy muszą napisać pracę pisemną w jednej z dwóch form – rozprawki problemowej lub interpretacji tekstu poetyckiego. W pierwszym przypadku w porównaniu z etapem okręgowym uczestnik mierzy się zazwyczaj z trudniejszymi tematami (choć często jest to ocena subiektywna). W przypadku interpretacji należy dokonać porównania dwóch wierszy z możliwością odwołania się do innych tekstów kultury jako kontekstu. Ponadto występują tematy teatrologiczne. Podobnie jak na poprzednim etapie do wyboru jest przynajmniej kilka tematów.

Punktacja: Za pracę pisemną można uzyskać maksymalnie 30 punktów. Uczniowie, których rozprawka zyskała ocenę nie niższą niż 20 punktów, zostają zakwalifikowani do ostatniego etapu, czyli części ustnej etapu centralnego.

• Przewidywany czas rozmowy z jury wynosi ok. 20 minut. Dotyczy dwóch zagadnień (pierwszy z obszaru wiedzy o literaturze, kulturze lub teatrze, drugi z językoznawstwa) wybranych przez uczestnika z Przewodnika po tematach.
• Wypowiedź na każdy z tematów jest oceniana w skali 0-30 pkt (łącznie 0-60 pkt). Punkty uzyskane za pracę pisemną oraz za odpowiedź ustną są sumowane i decydują o miejscu uczestnika na liście finalistów i laureatów Olimpiady.

Tytuły laureata zdobywa zwykle ok. 40 najlepszych zawodników, między którymi, ze względu na liczbę zdobytych punktów, wprowadza się rozróżnienie na laureatów I, II i III stopnia.

Tematy rozprawek

1. Klasyczne i lokalne w piśmiennictwie polskim XVI i XVII wieku. Rozważ to zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów literackich.
2. „Nie masz dla człowieka niebezpieczniejszej trucizny, jak władza nad drugimi.” (J.U. Niemcewicz, Pamiętniki, t. II: 1813–1820, Poznań 1871). Czy literatura potwierdza sąd pisarza? Omów to zagadnienie na kilku wybranych przykładach z różnych epok.
3. Odnosząc się do wypowiedzi Emila Zegadłowicza: „Książka [...] rzeźbi rysy swojej epoki i wyprzedza ją.” (zebrane w tomiku Myśli, Zakopane 1987), omów obrazy życia społecznego i diagnozy jego przemian w wybranych powieściach XIX i/lub XX wieku.
4. „Stwierdzenie, że autor jest czytelnikiem lub czytelnik autorem, postrzeganie książki jako istoty ludzkiej lub vice versa, opisywanie świata jako tekstu albo tekstu jako świata – to wszystko sposoby nazywania tego, co robi czytelnik.” (A. Manguel, Historia czytania, przeł. H. Jankowska, Warszawa 2024) W nawiązaniu do refleksji zawartej w przytoczonym cytacie rozwiń tezę o czytaniu jako doświadczeniu kulturowym.
5. Czynniki wyznaczające wolność twórczą pisarza dawniej i dziś, ich wpływ na podejmowaną tematykę oraz na formę artystyczną utworów. Omów to zagadnienie na wybranych przykładach.

Interpretacje porównawcze

1. Renesansowe i romantyczne wiązania snu i śmierci. Dokonaj interpretacji porównawczej fraszki Jana Kochanowskiego Do snu i wiersza Adama Mickiewicza Sen.
2. Dokonaj interpretacji porównawczej utworów Ignacego Krasickiego Do pana Jana i Zbigniewa Herberta Pan Cogito o cnocie.
3. Dokonaj interpretacji porównawczej utworów Bronisławy Ostrowskiej Drzewa i Julii Fiedorczuk grab.
4. Dokonaj interpretacji porównawczej utworu Piotra Mitznera Wystawa fotografii ziemian w Domu Spotkań z Historią oraz prozy Ewy Lipskiej Nadmiar pamięci.
5. Dokonaj interpretacji porównawczej utworów Zbigniewa Herberta Słowa oraz Jacka Dehnela Pomiędzy.

Teatr

1. Reduta Juliusza Osterwy i Teatr Laboratorium Jerzego Grotowskiego jako egzemplifikacje „teatru nowego” z Wyzwolenia Stanisława Wyspiańskiego.
2. Teatr wobec historii najnowszej – omów to zagadnienie na przykładach głośnych inscenizacji Jana Klaty i Mai Kleczewskiej.
3. Bohater dramatu a postać sceniczna. Na wybranym przykładzie przedstaw możliwości i sposoby konkretyzacji postaci literackiej w przedstawieniu teatralnym.

Tytuł finalisty otrzymują uczestnicy, którzy w pisemnej części zawodów III stopnia otrzymają przynajmniej 10 pkt. Liczbę punktów wystarczającą do uzyskania tytułu laureata oraz listę laureatów ustala Komitet Główny każdorazowo po zakończeniu zawodów III stopnia.

Laureaci i finaliści OLiJP są zwolnieni z egzaminu maturalnego z języka polskiego, co oznacza, że otrzymują z niego 100%.

Dodatkowo laureaci mogą łatwo otrzymać indeksy na wiele kierunków humanistycznych na polskich uniwersytetach. Szczegółowych informacji warto szukać bezpośrednio na stronie konkretnych uczelni, takich jak chociażby:

• Uniwersytet Warszawski – laureaci uzyskują wstęp na wiele prestiżowych kierunków, niezwiązanych nawet wprost z tematyką zawodów: filologię polską, administrację, ekonomię, prawo, dziennikarstwo itp. uzyskując automatycznie maksymalną możliwą liczbę punktów w rekrutacji;
• Uniwersytet Jagielloński – laureaci uzyskują pierwsze miejsce na liście rankingowej na wszystkie kierunki powiązane z językiem polskim;
• Uniwersytet Śląski – laureaci są przyjmowani z pominięciem postępowania rekrutacyjnego na atrakcyjne kierunki takie jak: administracja, dziennikarstwo, filologia polska, kulturoznawstwo, prawo, psychologia. Istotne uprawnienia przysługują również finalistom;
• Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu – zdobycie tytułu laureata lub finalisty jest równoznaczne z uzyskaniem maksymalnej liczby punktów w postępowaniu rekrutacyjnym;
• Uniwersytet Wrocławski – zarówno laureaci, jak i finaliści uzyskują wstęp wolny na szereg atrakcyjnych kierunków, np. dziennikarstwo, kulturoznawstwo, filozofię i wszystkie studia filologiczne.

Przygotowanie do Olimpiady Literatury i Języka Polskiego powinno obejmować poszerzanie zarówno umiejętności praktycznych, takich jak sztuka pisania tekstów, jak również wiedzę teoretyczną z historii literatury oraz wiedzy o języku. Praca pisana na etap szkolny ma decydujące znaczenie w części ustnej etapu okręgowego, wpływając na ewentualną kwalifikację do finału. Oznacza to, że wymagania są postawione bardzo wysoko już od początku rywalizacji.

Tematy prac pisemnych często skupiają się wokół powtarzalnych motywów, dlatego analiza minionych edycji jest bardzo ważna. Wiele cennych porad, jak również kompletny zestaw materiałów ułatwiających rzetelne przygotowanie można uzyskać w ramach naszego przygotowania do Olimpiady Literatury i Języka Polskiego. Kurs prowadzą laureaci poprzednich edycji, dzięki czemu znają oni specyfikę konkursu od podszewki!

Tak, Olimpiada Literatury i Język Polskiego bardzo często wśród uczniów, ale i nauczycieli, jest nazywana skrótowo Olimpiadą Polonistyczną lub Olimpiadą z Języka Polskiego. W rzeczywistości są to jedne i te same zawody.

Tak, specjalizację teatralną uczniowie mogą wybrać już na pierwszym etapie i wtedy ich zadania będą skupiały się wokół tej tematyki. W publikowanych tematach prac pisemnych można zauważyć, że pod hasłem „Teatr” zawsze są podawane inne pytania/ polecenia, które skupiają się właśnie na tej tematyce.