Matura z języka polskiego na poziomie podstawowym to jeden z trzech obowiązkowych egzaminów maturalnych. Odbywa się w dwóch częściach: pisemnej (test oraz wypracowanie) i ustnej (odpowiedź przed komisją). Zdanie obu części jest warunkiem koniecznym do tego, aby otrzymać świadectwo i móc ubiegać się o miejsce na uczelni. Dodatkowo, język polski może być również wybrany jako przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym.
„Nowa matura” z języka polskiego, przeprowadzana w ramach tzw. Formuły 2023, wprowadziła całkowicie zmieniony format egzaminu. Modyfikacja ta była niezbędna w związku z likwidacją gimnazjów i wydłużeniem nauki do czterech lat w liceach i pięciu lat w technikach.
Największe zmiany dotyczące matury z języka polskiego są następujące:
Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie podstawowym jest pierwszym z egzaminów i można powiedzieć, że otwiera maturalne zmagania. Zwykle odbywa się on tuż po długim weekendzie majowym. Z kolei egzamin na poziomie rozszerzonym przeprowadzany jest w kolejnych dniach.
Czas trwania matury z języka polskiego zależy od poziomu egzaminu:
Matura z języka polskiego na poziomie podstawowym składa się z trzech części.
Na napisanie całości uczeń otrzymuje 240 minut.
Części pisemnej egzaminu towarzyszy część ustna, która trwa 30 minut i składa się z trzech części:
W każdym zestawie znajdują się dwa pytania, z czego jedno dotyczy wybranej lektury obowiązkowej i pochodzi z puli znanej na wiele miesięcy przed przeprowadzeniem egzaminu, drugie zaś bazuje na załączonym tekście literackim, popularnonaukowym, naukowym, publicystycznym czy ikonicznym i zdający poznaje je dopiero w momencie rozpoczęcia egzaminu.
Matura na poziomie rozszerzonym z polskiego składa się wyłącznie z wypracowania. Uczeń musi stworzyć wypowiedź pisemną na jeden spośród dwóch tematów. Niezależnie od wyboru musi odwołać się do trzech tekstów kultury oraz co najmniej jednego kontekstu. W niektórych tematach wybór jednego z trzech utworów literackich zostaje narzucony w ramach polecenia.
Egzamin na poziomie rozszerzonym trwa 210 minut.
Zadania w części Język polski w użyciu arkusza matury z języka polskiego na poziomie podstawowym służą przede wszystkim sprawdzeniu, czy uczeń dobrze zrozumiał czytane teksty oraz na ile potrafi w skuteczny sposób wykorzystać zawarte w nich informacje. Ponadto sprawdzane są umiejętności porównywania poglądów zawartych w obydwu załączonych do arkusza fragmentach.
W arkuszu występują zarówno zadania otwarte, jak i zamknięte. Przykładem zadania zamkniętego może być następujące polecenie, dotyczące tekstu Walter Isaacsona Leonardo da Vinci:
Które stwierdzenie można uznać za główne założenie autora tekstu o Leonardzie da Vinci? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zwłaszcza na podstawie pierwszego zdania ostatniego akapitu oczywiste się staje, że chodzi o odpowiedź A. W tekście możemy przeczytać: „[…]Leonardo stał się – na ponad sto lat przed Galileuszem – jednym z najważniejszych myślicieli Zachodu, prowadzącym ciągły, bezpośredni dialog między teorią a empirią”. Wcześniej również sporo miejsca poświęcono temu, jak stopniowo renesansowy geniusz uświadamiał sobie, że do rozwoju potrzebna jest mu nie tylko obserwacja, lecz również podstawy teoretyczne. Odpowiedź B należy wykluczyć, bo da Vinci wraz z upływem lat zdał sobie sprawę z fałszywości takiego twierdzenia. Do stwierdzenia zawartego w punkcie C tekst nie odnosi się w ogóle, natomiast odpowiedź D jest nieprecyzyjna – to prawda, że da Vinci pośrednio przyczynił się do „współczesnej rewolucji naukowej”, ale nie można wnioskować na tej podstawie, że ufundował stosowaną współcześnie metodę naukową.
Często spotyka się również zadania otwarte, wymagające udzielenia krótkiej odpowiedzi pisemnej. Cechą charakterystyczną wielu zadań w tej części egzaminu jest charakter porównawczy – musimy porównywać myśli wyrażone w dwóch tekstach. Prześledźmy przykład takiego zadania, które odwołuje się do wspomnianego wcześniej fragmentu oraz tekstu Drogi matematyki stosowanej Hugona Steinhausa.
Jaki stosunek do wiedzy wynikającej z indukcji miał Leonardo da Vinci, a jaki – matematycy, o których pisze Hugo Steinhaus? Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu tekstów.
W tym przypadku nawet samo polecenie wyraźnie wskazuje na konieczność odniesienia się do dwóch źródeł. W analizowanym zadaniu zasada porównania jest dosyć czytelna, bo oparta mniej więcej na przeciwieństwie – z tekstu o geniuszu renesansowym łatwo wyczytamy, że zwłaszcza u początku swojej drogi naukowej, gdy nie cenił zbyt wysoko teorii, indukcja była dla niego zasadniczą drogą poznawania rzeczywistości. Zupełnie inaczej w przypadku matematyków starej daty, opisywanych przez Steinhausa – lekceważyli oni nauki przyrodnicze właśnie dlatego, że używały indukcji, która, w przeciwieństwie do dedukcji, nigdy nie daje pewnych rezultatów.
Ważnym i zawsze występującym w części Język polski w użyciu zadaniem jest również konstruowanie notatki syntetyzującej. Zadaniem ucznia jest wówczas przygotować wypowiedź liczącą między 60 a 90 słów, w której wskaże wspólne zagadnienie, jakie poruszają obydwa teksty, a następnie wykaże istniejące między stanowiskami autorów podobieństwa i różnice. Przykładowe polecenie, dotyczące tekstów Aleksandry Stanisławskiej Niebezpieczna sztuczna inteligencja oraz Łukasza Lamży Sztuczna przeciętność wyglądać może tak:
Na podstawie obu tekstów zredaguj syntetyzującą notatkę na temat: współczesny człowiek wobec sztucznej inteligencji. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Istotna jest zwłaszcza ostatnia informacja – w pozostałych zadaniach testowych sprawdzana jest jedynie komunikatywność i merytoryczna poprawność odpowiedzi. Innymi słowy – zaliczane jest każde rozwiązanie sensownie odpowiadające na postawiony problem i sformułowane w sposób zrozumiały dla egzaminatora. W przypadku notatki wymagania są jednak wyższe, co znajduje odzwierciedlenie w punktacji – za właściwe wykonanie tego polecenia można otrzymać do czterech punktów. Przeczytajmy przykładowe rozwiązanie ocenione na maksymalną liczbę punktów: Autorzy obu tekstów podjęli problem znaczenia sztucznej inteligencji dla współczesnego człowieka. Ich opinie na ten temat są jednak różne. Aleksandra Stanisławska obawia się, że sztuczna inteligencja może zdominować ludzi. Swój pogląd autorka uzasadnia przykładami zastępowania człowieka przez sztuczną inteligencję oraz wpływania przez nią na jego decyzje. Łukasz Lamża uważa przeciwnie, że AI jest niezbędna, a jako wytwór człowieka naśladuje jego intelekt, tym samym nie zagraża ludzkiej cywilizacji. Więcej o poprawnym konstruowaniu notatki syntetyzującej możesz się dowiedzieć w ramach kursu Indeksu w Kieszeni.
Inny nieco charakter mają zadania z testu historycznoliterackiego, stanowiącego drugą część egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym. Ich celem jest sprawdzenie wiadomości z zakresu poszczególnych epok literackich, a także wszystkich omawianych w szkole lektur obowiązkowych. Najczęstszym typem zadań są takie, do których dołączono materiał źródłowy. Przyjrzyjmy się przykładowi:
Zapoznaj się z poniższymi tekstami.
Tekst 1.
Daniel Naborowski
Na toż
Dzień jeden drugi goni i potem zostawa
Tam, skąd wiek wszytkokrotny odwrotu nie dawa.
Żaden dzień i godzina bez szkody nie bywa
Człowieku, który ze dniem zarówno upływa.
Karmią byt nasz godziny, która leci snadnie;
Więcej się ten nie wraca, kto z regestru spadnie;
Już w nocy wiekuistej sen przyjdzie spać twardy.
Na to masz zawsze pomnieć, o człowiecze hardy:
Dwakroć żyje, kto żyjąc umrzeć się gotuje;
Umiera dwakroć, kto się śmiertelnym nie czuje.
Daniel Naborowski, Na toż, [w:] tenże, Poezje, Warszawa 1961.
Tekst 2.
Jacob Woutersz Vosmaer
Wazon z kwiatami
Jaki motyw łączy obraz Jacoba Woutersza Vosmaera Wazon z kwiatami i wiersz Daniela Naborowskiego Na toż? Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do elementów treści obrazu i wiersza.
W celu poprawnego rozwiązania tego zadania uczeń musi sięgnąć po wiedzę, którą wyniósł z lekcji poświęconych literaturze barokowej, zwłaszcza po zagadnienia dotyczące ówczesnej poezji metafizycznej. Przydatna będzie również znajomość motywu vanitas, który ma swój rodowód w biblijnej Księdze Koheleta. Wówczas uczeń bez trudu udzieli chociażby następującej odpowiedzi: Motyw, który łączy zarówno obraz „wazon z kwiatami” i wiersz „Na toż” to upływający czas, który nigdy się nie zatrzyma, nie zawróci. Na obrazie możemy zauważyć kwiaty, które już od pewnego czasu są w wazonie, niektóre z nich prezentują się lepiej, inne gorzej, wiele z nich już usycha, obumiera. W podobny sposób ukazany jest człowiek, dla którego nieuniknione jest starzenie się, a także śmierć.
Zarówno w części Język polski w użyciu, jak i w teście historycznoliterackim sprawdzane mogą być wiadomości z zakresu wiedzy o języku oraz teorii dzieła literackiego. Należy wówczas wykazać się chociażby znajomością zasad gramatyki (fleksji, składni, ortografii, słowotwórstwa itp.), środków poetyckiego obrazowania czy też odmian stylistycznych języka. Spójrzmy na przykładowe zadanie zaczerpnięte z testu historycznoliterackiego.
Przeczytaj poniższy fragment tekstu.
Tyrtajos
[Rzecz to piękna…]
Walczmy mężnie w obronie tej naszej ziemi i dzieci,
Choćbyśmy zginąć musieli, życia swojego nie szczędźmy.
Nuże, młodzieńcy, walczcie, a jeden przy drugim niech wytrwa,
Myśli o szpetnej ucieczce nie dopuszczajcie, ni strachu,
Ale sercom w swych piersiach przydajcie wielkości i męstwa,
Lęk przed życia utratą, z wrogiem się starłszy, odrzućcie,
Tych zaś, którym już wiek poruszania się lekkość odebrał,
Nie zostawiajcie, uchodząc z bitwy, starców czcigodnych. […]
Zatem niech każdy wytrwa w rozkroku stając, a obie
Nogi niech oprze o ziemię mocno, i zęby zaciśnie.
Tyrtajos, [Rzecz to piękna…], [w:] Liryka starożytnej Grecji,
oprac. Jerzy Danielewicz, Wrocław 1984.
Uzupełnij tabelę. Każdy ze wskazanych w tabeli środków retorycznych zilustruj przykładem z tekstu i określ funkcję każdego z nich.
| Nazwa środka retorycznego | Przykład z tekstu | Funkcja w tekście |
|---|---|---|
| Apostrofa | ||
| Tryb rozkazujący |
W tym przypadku od zdającego oczekuje się, że bez żadnych podpowiedzi będzie pamiętał, czym jest apostrofa oraz jak wyglądają czasowniki w trybie rozkazującym. Jeżeli przypomni sobie, że pierwszy z wymienionych terminów oznacza uroczysty, nieraz rozbudowany zwrot do adresata danego utworu literackiego, natomiast drugi dotyczy form służących do formułowania nakazów takich jak chodźcie, zrób czy niech jedzą, to bez trudu poradzi sobie ze znalezieniem odpowiednich przykładów w tekście hymnu Tyrtajosa. Odpowiedź powinna wyglądać następująco:
| Nazwa środka retorycznego | Przykład z tekstu | Funkcja w tekście |
|---|---|---|
| Apostrofa | „Nuże, młodzieńcy, walczcie” | Uświadomienie młodym, że wiersz jest skierowany do nich. |
| Tryb rozkazujący | „walczcie” | Zwrot ma na celu nakazanie działania. |
Zadania na egzaminie z zakresu rozszerzonego mają analogiczny charakter, jeśli chodzi o typy poleceń, odnoszą się załączonego tekstu o charakterze literackim lub teoretycznym i najczęściej wymagają dodatkowo odwołania się do wybranych lektur obowiązkowych. Wskażmy przykład takiego zadania, które zostało sformułowane w nawiązaniu do artykułu Konrada Górskiego Aluzja literacka:
Według Konrada Górskiego przesłanie Nie-Boskiej komedii będzie niezrozumiałe dla czytelnika, który nie zna przynajmniej schematu fabuły i zawartości ideowej dzieła Dantego. Uzasadnij słuszność tego stwierdzenia. W odpowiedzi uwzględnij Nie-Boską komedię oraz znane ci fragmenty Boskiej komedii.
W tym przypadku w treści polecenia zostało przytoczone jedno ze stwierdzeń padających w podanym wcześniej tekście badawczym, zaś od abiturienta oczekuje się potwierdzenia prawdziwości słów badacza – zadanie nie wydaje się trudne, ponieważ związki istniejące między powstałym w romantyzmie dramatem Zygmunta Krasińskiego a słynnym poematem Dantego są wyraźnie dostrzegalne. Spójrzmy na przykładową odpowiedź: Jeśli czytelnik „Nie-Boskiej komedii” nie zna dzieła Dantego, nie zrozumie, że Krasiński, kreując katastroficzną wizję przyszłości, polemizuje z optymistyczną wymową „Boskiej komedii”. Nie zauważy też analogii pomiędzy sceną zwiedzania przez Hrabiego obozu rewolucjonistów w towarzystwie Przechrzty i zwiedzaniem przez Dantego piekła z Wergiliuszem, a tym samym nie zrozumie w pełni uzasadnienia krytycznej oceny ruchów rewolucyjnych w dramacie.
Zadania na maturze z języka polskiego cechują się wysokim poziomem różnorodności – powyżej przedstawiono jedynie ich poszczególne typy, które mogą jednak podlegać rozmaitym przekształceniom. To jednoznaczny dowód, że kluczem do sukcesu jest możliwie częste sprawdzanie swojej wiedzy w praktyce.
Do kluczowych umiejętności wymaganych na maturze z języka polskiego należy rozumienie tekstu czytanego, a także zdolność wydobywania z niego informacji oraz argumentowanie czy swobodne parafrazowanie myśli wyrażonych przez autora.
Warto pamiętać, że obowiązkowa jest znajomość niektórych lektur obowiązkowych z zakresu szkoły podstawowej:
oraz znajomość wybranych utworów poetyckich:
Na egzamin, zarówno w części pisemnej, jak i ustnej, obowiązują też lektury omawiane na lekcjach w szkole średniej:
Zakres rozszerzony jest wzbogacony o kolejne tytuły, takie jak:
Zarówno w przypadku zakresu podstawowego, jak i rozszerzonego obowiązującą formą pracy pisemnej jest wypowiedź argumentacyjna, cechująca się w praktyce dość niskim poziomem sformalizowania. W części Język polski w użyciu uczeń musi się też wykazać umiejętnością sporządzania notatki syntetyzującej na bazie dwóch tekstów. Ponadto na egzamin obowiązują wszystkie podstawowe kompetencje, jakie abiturient nabywa w czasie nauki w szkole średniej. Pośród przykładów można wymienić znajomość podstaw gramatyki języka polskiego, zróżnicowania stylistycznego polszczyzny, podstaw retoryki czy wreszcie komunikacji językowej i kultury słowa.
Maturę z języka polskiego na poziomie podstawowym cechuje wysoki poziom zdawalności, który właściwie nie spada poniżej 90%, w odróżnieniu na przykład od egzaminu z matematyki. Niestety, średnie wyniki uzyskiwane przez abiturientów są stosunkowo niskie. Tylko raz w przeciągu ostatnich kilku lat przekroczyły one wyraźnie 60%. Przygotowania do matury z języka polskiego z Indeksem w Kieszeni pozwolą Ci jednak na uzyskanie dużo korzystniejszego rezultatu! Jak widać, średnie wyniki matury z języka polskiego na przestrzeni ostatnich lat utrzymują się mniej więcej na podobnym poziomie. Jeżeli chcesz wybić się powyżej średniej, zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą kursów, które ukierunkowane są na przygotowania do matury z języka polskiego.
Opanowanie obszernego materiału z lektur, teorii literatury oraz reguł językowych wymaga przemyślanej strategii i regularności w przygotowaniach. Łatwo jest się pogubić w gąszczu wymagań egzaminacyjnych czy wytycznych dotyczących oceniania prac pisemnych. Aby usystematyzować wiedzę i zyskać pewność siebie przed egzaminem, warto rozważyć profesjonalne wsparcie.
Kompleksowy kurs maturalny z języka polskiego z Indeksem w Kieszeni pozwala opanować umiejętność pisania wypracowań zgodnie z kluczem CKE, przeanalizować kluczowe motywy literackie oraz skutecznie przećwiczyć wypowiedzi do egzaminu ustnego pod okiem doświadczonych prowadzących. Nawyk regularnego rozwiązywania arkuszy w połączeniu ze wsparciem ekspertów to najprostsza droga do uzyskania wysokiego wyniku na maturze.
Egzamin na poziomie rozszerzonym trwa 210 minut (3,5 godziny).
Egzamin ustny składa się z dwóch części. Pierwszą jest przygotowanie, które trwa ok. 15 minut. Wtedy uczeń wchodzi na salę i losuje zestaw składający się z dwóch zadań. Pierwsze dotyczy lektury obowiązkowej i pochodzi z puli jawnej, drugie to zagadnienie językowe, literackie lub ikonograficzne. Następnie, gdy inna osoba odpowiada, ma czas na przygotowanie notatek. Druga część to właściwy egzamin, podczas którego należy wygłosić wypowiedź na oba tematy, po czym komisja zadaje dodatkowe pytania związane z wcześniejszą wypowiedzią ucznia.
Egzamin pisemny na poziomie podstawowym trwa 240 minut (4 godziny), a arkusz składa się z trzech części, obejmujących czytanie ze zrozumieniem, test historycznoliteracki oraz wypracowanie.
Na egzamin nie można wnosić żadnych dodatkowych materiałów i przedmiotów. Obowiązkowo należy przynieść, jak na każdy egzamin maturalny: dokument ze zdjęciem potwierdzający tożsamość i długopis z czarnym tuszem.
Strona przygotowana przez Zyskowni.pl
Zakładamy Ci konto na naszej platformie e-learningowej, na której znajdują się materiały, artykuły popularnonaukowe, czy nagrania video! Możesz tam bez ograniczeń kontaktować się ze swoim Opiekunem. Odpowiada on na Twoje pytania i sprawdza wysyłane do sprawdzenia prace.
Na platformie otrzymujesz moduły - zestawy materiałów z prezentacjami, skryptami, testami, kartkówkami. Z nimi pracujesz w dowolnym miejscu - w domu, w podróży, w bibliotece.
Na platformie, gdzie odbywa się kurs możesz zadawać pytania 24h na dobę 7 dni w tygodniu - Prowadzący są tam po to by zawsze Ci pomóc i rozwiać Twoje wątpliwości.
Twój progres w nauce jest kontrolowany wraz z każdym kolejnym modułem - służą temu wszelkie kartkówki, testy i sprawdziany, które rozwiązane odsyłasz i otrzymujesz szczegółowy klucz.
Celujesz w świetny wynik na egzaminie ósmoklasisty? A może potrzebujesz tylko usystematyzować posiadaną wiedzę? Nieważne - nasz kurs (tempo pracy i materiały oraz pomoc Prowadzącego) jest zawsze dopasowany do aktualnego stanu Twoich umiejętności i oczekiwań.
Na platformie otrzymasz nielimitowany w okresie przygotowań dostęp do nagrań video, na których nasz zespół merytoryczny przeprowadzi Cię przez najbardziej wymagające i najczęściej pojawiające się na arkuszu zagadnienia egzaminacyjne.
Indywidualny kurs e-learningowy
egzamin ósmoklasisty
Wolisz uczyć się we własnym tempie i na własnych zasadach? W takim razie kurs e-learningowy jest stworzony właśnie dla Ciebie!
Nowoczesna forma indywidualnej nauki zdalnej (start: natychmiast lub we wskazanym terminie)
Dostęp do dedykowanej platformy do nauki e-learningowej
Harmonogram przygotowań dostosowany do dostępności ucznia
Przypisany opiekun merytoryczny prowadzący kurs
Komplet materiałów podzielonych na moduły tematyczne, a w każdym z nich: prezentacje, testy, kartkówki, skrypty, karty pracy i zadania egzaminacyjne
Materiały video – do kursu dołączone są nagrania video, na których członkowie zespołu merytorycznego IWK tłumaczą najtrudniejsze lub najbardziej prawdopodobne w wystąpieniu na egzaminie zagadnienia
Indywidualne podejście – otrzymujesz dostęp do naszej dedykowanej platformy edukacyjnej z pomocami naukowymi, na której możesz bez ograniczeń kontaktować się ze swoim Opiekunem. Odpowiada on na Twoje pytania i sprawdza wysyłane prace.
Regularnie sprawdzane postępy
Ciągła możliwość kontaktu z Prowadzącym
Dzięki nowoczesnej formie nauki nasze kursy są dostępne dla uczniów z całej Polski – możesz dołączyć do nich niezależnie od miejsca zamieszkania i zacząć przygotowania już dziś! Skontaktuj się z nami i nie odkładaj decyzji na później – do egzaminu ósmoklasisty coraz bliżej!
Grupowy kurs webinarowy
egzamin ósmoklasisty
Chcesz solidnie przygotować się do egzaminu ósmoklasisty? Wolisz regularne zajęcia w grupie i stałe wsparcie prowadzącego? Jeśli tak, kurs grupowy będzie idealnym wyborem dla Ciebie!
46 godzin lekcyjnych zajęć (23 spotkania) + prace domowe
Forma webinarowa (zajęcia online na żywo)
Nagrania z zajęć webinarowych
Możliwość wyboru grupy zajęciowej (harmonogram jest już dostępny!)
Pomoc pomiędzy zajęciami – ciągła możliwość kontaktu z Prowadzącym przez dedykowaną grupę zajęciową
Materiały z zajęć w formie cyfrowej
Regularne zajęcia pomagają utrzymać systematyczność w nauce i realnie wpływają na lepsze wyniki na egzaminie ósmoklasisty. Co roku wielu naszych uczniów z różnych części Polski osiąga wysokie rezultaty. Zapisz się na zajęcia już dziś i przygotuj się z nami do egzaminu ósmoklasisty!
