Jak wyglądała LI Olimpiada Geograficzna? Analiza arkusza

Na przełomie czerwca i lipca odbyła się kolejna edycja Europejskiej Olimpiady Geograficznej, na której naszym reprezentantom udało się zdobyć aż osiem medali. Z kolei 25 lipca właśnie wystartowała XXI Międzynarodowa Olimpiada Geograficzna w Bangkoku, trzymamy kciuki! Natomiast w tym artykule skupimy się na krajowym etapie, który stanowi LI Olimpiada Geograficzna. Organizatorzy w tym roku pokazali, że geografia to nie tylko zapamiętywanie nazw państw i stolic. To prawdziwa nauka analityczna, która pozwala rozumieć świat. Procesy przyrodnicze, zróżnicowanie społeczne, a także wyzwania środowiskowe, czyli generalnie wszystko to, co nas otacza każdego dnia.

Najważniejsze informacje, których dowiesz się z tego artykułu:

1.  W tym roku, na etapie okręgowym Olimpiady Geograficznej pojawiło się niewiele zadań z geografii społeczno-gospodarczej.
2. Zadania na Olimpiadzie coraz częściej sprawdzają tzw. geograficzne myślenie, czyli umiejętność łączenia szczegółowej wiedzy o świecie ze zdolnościami analitycznymi.
3. LI Olimpiada Geograficzna wyłoniła 27 Laureatów.

Przygotowujesz się do Olimpiady Geograficznej? Sprawdź, co musisz wiedzieć o powstawaniu trzęsień ziemi!

LI Olimpiada Geograficzna: tematy I etapu – geografia lokalna w praktyce

Jak co roku pierwszy etap Olimpiady Geograficznej polegał na napisaniu pracy badawczej na jeden z wyselekcjonowanych przez organizatorów tematów. Wszystkie cztery dotyczyły konkretnego obszaru lokalnego lub regionalnego, który uczestnik zna lub może z łatwością zbadać (np. miejsce zamieszkania lub jego okolice). Wybór tego konkretnego miejsca zależy od ucznia. Oto charakterystyka tematów:

• Temat A: Charakterystyka krajobrazu sterasowanej doliny rzecznej
• Temat B: Zagospodarowanie przestrzeni publicznej wybranego osiedla (miejscowości) do celów rekreacji
• Temat C: Uwarunkowania i możliwości rozwoju turystyki na wybranym obszarze
• Temat D: Ścieżki edukacyjne jako sposób upowszechniania wiedzy o glebach – niewidocznym elemencie środowiska

Źródło: www.unsplash.com

Choć I etap nie odbywa się pod okiem komisji (prace są pisane w domu), to jego poziom jest naprawdę wysoki.

• Wymagana jest znajomość lokalnego środowiska geograficznego – często wykraczająca poza podstawę programową.
• Uczestnicy muszą wykazać się warsztatem badacza: korzystać z map topograficznych, danych meteorologicznych, wykresów, danych statystycznych GUS i raportów lokalnych.
• Istotna jest umiejętność tworzenia spójnego tekstu naukowego – z planem pracy, analizą i wnioskami. Ponadto, uczestnicy muszą zachować formę pracy naukowej, z którą to większość osób może się zapoznać dopiero na etapie studiów 
• Plusem jest, że prace mogą być bogato ilustrowane, a oryginalne podejście i własne obserwacje często decydują o zakwalifikowaniu się dalej.

Etap Okręgowy LI Olimpiady Geograficznej – test wiedzy praktycznej i kartograficznej

Etap Okręgowy Olimpiady Geograficznej składał się z etapu pisemnego (trzy podejścia) oraz części ustnej (test multimedialny w formie szybkich pytań zamkniętych) oraz wypowiedzi na losowy temat. Etap okręgowy sprawdza wszechstronnie wiedzę uczestników i wymaga wielu umiejętności, nie tylko twardej geografii i logicznego myślenia, ale także umiejętności miękkich. Każda część miała inną tematykę – ale łączyło je jedno: trzeba było łączyć wiedzę z różnych działów geografii.

Zadania pisemne – klucz do sukcesu

Jeśli chodzi o zadania pisemne, to one są tutaj wbrew pozorom najważniejsze i w głównej mierze to wynik z pierwszego etapu determinuje sukces w postaci kwalifikacji do etapu centralnego. Ich tematyka była bardzo różnorodna. Było wiele zadań poświęconych geologii – jak chociażby zadanie 14 z podejścia 3, które polegało na analizie przekroju geologicznego, czy zadanie 16 z tej samej części, które sprawdzało wiedzę na temat powstawania jaskiń. Liczną grupę stanowiły także zadania poświęcone hydrologii. Z kolei zadania w podejściu drugim skupiały się na kartografii.

Od zdających była wymagana wiedza poświęcona odwzorowaniom terenu, skali czy terminologii związanej z opisem kształtu Ziemi. Nie jest to prosta tematyka, ponadto jest ona często pomijana na zajęciach w szkole średniej, ponieważ nie pojawia się zbyt często na maturze – w przeciwieństwie do Olimpiady Geograficznej.

Równie warte odnotowania jest to, że w tym roku na II etapie pojawiło się stosunkowo niewiele zadań poświęconych geografii społeczno-gospodarczej. Jest to zdecydowanym zaskoczeniem i pewnym odwróceniem trendu, który występował od co najmniej kilkunastu lat. 

Zagadnienia nieoczywiste – element zaskoczenia

Ponadto trzeba przyznać, że w tym roku PTG zaskoczyło paroma zagadnieniami, które nie są tak oczywiste jeśli chodzi o tematykę. Przykład stanowi zadanie 4 z pierwszego podejścia, które było poświęcone autostradom i liniom kolejowym w Polsce, czy zadanie 12 z podejścia drugiego, które sprawdzało wiedzę na temat wybitnych geografów. Celem tego typu zadań jest sprawdzenie, czy wiedza uczestników wykracza poza twardą wiedzę podręcznikową, która to skupia się głównie na znajomości pojęć i procesów zachodzących na świecie.

Zdaniem organizatorów uczestnicy powinni być zainteresowani otaczającym światem i tego typu pytania mają za zadanie sprawdzić to w dość dokładny sposób. Warte odnotowania jest to, że w tym roku tego typu zadań było zdecydowanie mniej niż w poprzednich latach. Uważam, że jest to zdecydowanie na plus, bowiem przewidywalność zagadnień z pewnością ułatwia przygotowanie się do udziału w konkursie.

Źródło: www.unsplash.com

III Etap Centralny – sprawdzian myślenia przestrzennego i geopolitycznego

W finale – poza wiedzą – liczyło się „geograficzne myślenie”, a dokładniej mówiąc umiejętność łączenia szczegółowej wiedzy o świecie ze zdolnościami analitycznymi. Oczywiście poza samymi zmaganiami konkursowymi, uczestnicy mogli wziąć udział w integracyjnej grze terenowej na terenie Lublina. Warto odnotować, że spośród 124 uczestników, 97 otrzymało tytuł Finalisty, a 27 tytuł Laureata. Oznacza to, że kolejny rok z rzędu każdy z uczestników otrzymał nagrodę oraz tytuł gwarantujący ułatwienia w rekrutacji na studia. Niemniej, w tym miejscu przyjrzyjmy się z czym musieli się zmierzyć tegoroczni Laureaci i Finaliści. 

Etap centralny – analiza podejść i zadań

Etap centralny już zdecydowanie wykraczał poza wiedzę podręcznikową i w zdecydowanie większym zakresie badał żywe zainteresowanie przedmiotem wśród uczestników.

1. Pierwsze podejście skupiało się w większości na dość klasycznych zagadnieniach, jak występowanie wybranych zwierząt i roślin w Ameryce Południowej w formie zadania „na rozpoznanie”, czy zadanie 4 poświęcone geografii Półwyspu Malajskiego i otaczających go cieśnin.
2. Podejście drugie skupiało się już na kartografii, uczestnicy musieli odpowiedzieć na pytania dotyczące: generalizacji na mapach, obliczania odległości między punktami, metod oznaczania zjawisk na mapie czy wyznaczania azymutu.
3. Trzecia część była poświęcona geografii społeczno-ekonomicznej. Zadanie 14 dotyczyło produkcji dóbr w poszczególnych regionach administracyjnych Chin, a zadanie 17 było poświęcone państwom federalistycznym i wymagało znajomości podziału administracyjnego wybranych państw. 

Jak można zauważyć, tematyka trzeciego etapu jest zdecydowanie na najwyższym poziomie zaawansowania i wymaga bardzo szczegółowej znajomości mapy świata.

Etap ustny – quiz multimedialny i wypowiedź

Na koniec warto wspomnieć o etapie ustnym, który rozpoczyna się od quizu multimedialnego. Niestety trudno jest przygotować dokładne podsumowanie tej części, bowiem PTG nie udostępnia materiałów w tym zakresie. Niemniej, z tego co wiemy, to polegał on w dużej mierze na podobnej tematyce jak co roku. Uczestnicy musieli mierzyć się z takimi problemami jak rozpoznawanie form terenu na zdjęciach satelitarnych i mapach hipsometrycznych.

LI Olimpiada Geograficzna również opiewała w pytania z geografii fizycznej i politycznej, np. „Który kraj UE ma największy udział energii odnawialnej?” albo „Jakie procesy przyrodnicze prowadzą do powstania doliny U-kształtnej?”. Test multimedialny w głównej mierze sprawdza szybkość reagowania uczestników, bowiem na odpowiedź jest tylko 30 sekund. 

Następnie, jeśli chodzi o część polegającą na swobodnej wypowiedzi ustnej to tematy są bardzo aplikacyjne i głównie polegają na scharakteryzowaniu danego miejsca na świecie. Przykładowo:

• „Opisz aglomerację londyńską”
• „Scharakteryzuj sieć wodną w województwie warmińsko-mazurskim”

Są to tematy dość opisowe. Pamiętając, że uczestnik ma 15 min na przygotowanie wypowiedzi z atlasem, etap ustny nie jest tak trudny jak się wydaje. Kluczowa jest umiejętność jasnego formułowania myśli, odwoływania się do danych i wskazywania konsekwencji przestrzennych i przyczyn opisywanego stanu rzeczy.

Wnioski – czego uczy LI Olimpiada Geograficzna?

1. Myślenia przestrzennego – mapa to nie ozdoba, ale narzędzie analizy.
2. Łączenia dyscyplin – geografia fizyczna i społeczno-ekonomiczna łączą się na każdym kroku.
3. Odważnego myślenia przyczynowo-skutkowego – uczestnicy musieli nie tylko wskazać zjawisko, ale i opisać jego skutki oraz zaproponować rozwiązania.
4. Wrażliwości na zrównoważony rozwój – wiele zadań dotyczyło konfliktu między gospodarką a środowiskiem.

Przygotuj się do Olimpiady Geograficznej z Indeksem w Kieszeni!

W ramach przygotowania do Olimpiady z Indeksem w Kieszeni zdecydowanie wychodzimy poza program maturalny. Poświęcamy czas na mniej oczywiste tematy, które pojawiają się na Olimpiadzie. Jest to np.: historia odkryć geograficznych czy dokładna analiza geografii regionalnej świata. Dzięki temu przygotowanie do tych zmagań jest zdecydowanie prostsze, a nasi kursanci w zdecydowanej większości przechodzą przez etap okręgowy.

Warto również wspomnieć, że przed etapem okręgowym organizujemy warsztaty poświęcone przygotowaniom do etapu ustnego. Udzielamy również wskazówek jak skutecznie formułować wypowiedź, aby otrzymać zadowalającą ilość punktów. Nie czekaj dłużej i już dziś rozpocznij skuteczne przygotowanie do Olimpiady!