fbpx

Matura z biologii nie taka straszna, jak ją malują – zakazane słowa i sformułowania

Drewniany ludzik z tabliczką ze znakiem zakazu

Źródło: pixaby.com
 

Każdy z licealistów przygotowujących się do matury z biologii dobrze wie, jak istotna jest umiejętność „wstrzelenia się” w klucz odpowiedzi podczas tego egzaminu. W klasach biologiczno-chemicznych krążą wręcz legendy dotyczące absurdalnych sytuacji, w których odpowiedzi maturzystów nie zostały uznane. Jak zapewnić sobie powodzenie na maturze, na co zwrócić uwagę i czego się wystrzegać? Wszystkiego dowiesz się poniżej!

Po lekturze artykułu sprawdź ofertę kompleksowego przygotowania do matury z biologii w ramach Indeksu w Kieszeni! Mamy ponad 10 lat doświadczenia na rynku edukacyjnym – z nami matura z biologii nie straszna!

 

Utleniona może być woda, ale nie krew

 

Obraz przedstawia podróżujące czerwone krwinki

Źródło: pixaby.com

Podczas zmagań z układem oddechowym i krwionośnym pojawia się problem: jak za pomocą jednego przymiotnika opisać krew dostarczającą tlen do komórek i tkanek ciała. Utleniona? Utlenowana? Natlenowana? Poprawne są dwa ostatnie warianty. Przymiotnik „utleniona” wskazuje na zachodzenie reakcji chemicznej redoks (inaczej reakcji utleniania i redukcji), tymczasem hemoglobina nie przyłącza tlenu w ten sposób. Dlatego mówimy, że dużym krwioobiegiem transportowana jest krew utlenowana/natlenowana.

 

Czy bakterie mają układ limfatyczny? Skąd ich o(d)porność?

 

Podróżujące grono bakterii

Źródło: pixaby.com

Oczywiście, że nie! Mikroorganizmy nie posiadają układu odpornościowego (inaczej limfatycznego) i właśnie dlatego nie można powiedzieć, że posiadają odporność. Zamiast tego mówimy, że bakterie charakteryzują się opornością na metale ciężkie i antybiotyki (in. antybiotykoopornością).

 

Jak powstają wirusy potomne? Czy wszystkie osobniki się rozmnażają?‍‍‍ ‍‍‍‍

 

Grupa ludzi obrazująca proces rozmnażania

Źródło: pixaby.com

Wirusy nazywamy bezwzględnymi pasożytami organizmów, które same nie są organizmami. Oznacza to między innymi, że nie są w stanie przeprowadzać żadnych procesów metabolicznych ani tym bardziej przetrwać bez swojego gospodarza. Dzieje się tak, ponieważ nawet do „najprostszych” czynności muszą wykorzystać inny organizm, mówimy, że wirusy się namnażają. To z jednostek budulcowych zainfekowanego gospodarza powstają wirusy potomne, podczas gdy termin „rozmnażanie” sugeruje, że z przynajmniej jednego organizmu rodzicielskiego tego samego gatunku powstaje organizm potomny.

 

Czy energia ma szansę powstać?

 

Rośliny pobierające energię

Źródło: pixaby.com

 

Otóż nie – zgodnie z zasadami termodynamiki nie istnieje wytwarzanie energii. Co w takim razie zachodzi, skoro nie jej powstawanie? Zmiana formy, w której energia jest magazynowana. Przykładowo: energia słoneczna docierająca do zasiedlających powierzchnię Ziemi roślin zostaje przekształcona w energię wiązań chemicznych (m.in. w cząsteczkach glukozy, w wyniku jasnej i ciemnej fazy fotosyntezy).

Dlatego potoczne sformułowanie „dochodzi do powstawania energii w postaci ATP” jest błędne i powinniśmy zastąpić je po prostu „wytwarzaniem ATP” lub „magazynowaniem energii w postaci ATP”. Swoją drogą pamiętajmy też, że ATP nie jest samą w sobie energią, ale jej nośnikiem.

 

Co z tymi błonami?

 

Wędrujące komórki

Źródło: pixaby.com

 

Już na pierwszych lekcjach biologii rozszerzonej uczymy się o budowie komórki i związanych z tym zagadnieniem strukturach błoniastych. Błona komórkowa zbudowana jest z dwóch warstw fosfolipidów, pomiędzy którymi znajdują się białka oraz inne składniki budulcowe. Niektóre z organelli – nazywane autonomicznymi i półautonomicznymi – otoczone są zespołem dwóch takich błon. Gdy na maturze użyjemy sformułowania „podwójna błona fosfolipidowa”, egzaminator nie będzie wiedział, czy odnosimy się do pojedynczej błony fosfolipidowej złożonej z dwóch warstw, czy do budowy plastydów, mitochondriów lub jądra komórkowego. Dlatego ważne jest, aby w pierwszym przypadku pisać „dwuwarstwa lipidowa”, a w drugim „otoczone dwiema błonami”.

 

Kłopotliwy przebieg reakcji enzymatycznych

 

Wędrujące komórki z enzymami

Źródło: pixaby.com

 

Enzymy, czyli inaczej biokatalizatory, to substancje umożliwiające zajście reakcji chemicznej pomimo braku sprzyjających warunków takich jak wysoka temperatura lub odpowiednie ciśnienie. Dzięki swojej budowie przestrzennej są w stanie przyłączać substrat lub substraty do tzw. miejsca aktywnego, gdzie w wyniku rożnych operacji dochodzi do przekształcenia składników w produkty.

Ostatnim etapem reakcji jest odłączenie się gotowych produktów od miejsca aktywnego enzymu. Wówczas biokatalizatory mogą dalej przeprowadzać daną reakcję, pod warunkiem występowania substratów w środowisku. Oznacza to tyle, że enzym nie zużywa się w trakcie reakcji chemicznej. Stwierdzenie przeciwne jest błędne i na maturze skutkuje utratą cennych punktów. Enzymy nie stanowią ani substratów, ani produktów reakcji.

 

Inne powszechne błędy maturalne

 

Przeobrażenie i rozwój to nie synonimy. Pierwszy termin oznacza przemianę jednej formy organizmu w drugą, natomiast drugi – całokształt zmian zachodzących w życiu osobnika. Innymi słowy przeobrażenie to zmiana stadium rozwojowego. Bardzo ważne jest świadome stosowanie tych pojęć – istnieje przeobrażenie zupełnie i niezupełne, a użycie frazy “rozwój zupełny i niezupełny” jest błędem.

Podobnie sprawa ma się z określeniami HIV oraz AIDS – to nie są synonimy! Nazwą „AIDS” oznaczamy jednostkę chorobową (zespół nabytego niedoboru odporności), a określenie „HIV” odnosi się tylko do wirusa wywołującego tę chorobę.

Innym częstym lapsusem językowym jest stwierdzenie, że w jądrze komórkowym powstają rybosomy, które następnie transportowane są do cytoplazmy lub na szorstką siateczkę śródplazmatyczną. Na pierwszy rzut oka wszystko w poprzednim zdaniu wydaje się poprawne, jednak tak naprawdę chodzi o powstawanie i transport podjednostek rybosomów, a nie całych struktur. Podjednostki łączą się ze sobą dopiero na etapie translacji.

I na sam koniec warto przypomnieć o poprawnej nazwie jednych z wiązań wpływających na przybranie przez białka odpowiedniej struktury, która brzmi: mostki disiarczkowe/dwusiarczkowe. Napisanie o samych mostkach “siarczkowych”, bez zaznaczenia, że w ich budowę zaangażowane są dwa atomy siarki, skutkuje utratą punktów na egzaminie.

 

Przypominamy równie o możliwości dołączenia do naszych przygotowań maturalnych! Wszystkie informacje dotyczące kursów znajdziesz na dedykowanej podstronie.

 

Autor tekstu: Zuzanna Biegała

5/5 - (na podstawie 19 ocen)
Indeks w Kieszeni
kontakt@indekswkieszeni.pl