Zapraszamy do lektury artykułu, w którym poruszony zostanie temat postrzegania rozbiorów Polski przez niektórych historyków. Tekst, mimo iż nie wyczerpuje tego niezwykle obszernego zagadnienia, będzie niezwykle cennym uzupełnieniem wiedzy dla każdego podchodzącego do matury z historii, lub startującego z Olimpiadzie Historycznej. Warto również zajrzeć na podstrony dedykowane kursom olimpijskim i maturalnym z historii. Uczestnictwo w nich gwarantuje, że nauka będzie bardziej efektywna, a szanse na finał lub świetny wynik maturalny – bez porównania większe!
Źródło: pixaby.com
Postrzeganie dziejów dawnej Rzeczypospolitej jest naznaczone piętnem rozbiorów. Likwidacja państwa w ich wyniku była czymś bezprecedensowym w historii Europy. To piętno silnie oddziałuje na badaczy i pasjonatów historii. Często nie potrafią wyzbyć się finalizmu i anachronizmu, w konsekwencji traktując historię Polski od XVI do XVIII wieku, jako równię pochyłą prowadzącą właśnie do utraty niepodległości. W tym celu wynajdują różne „kamienie milowe” czy momenty kluczowe w owym procesie. Dokonajmy pewnego ćwiczenia intelektualnego, aby dowiedzieć się, jak może wyglądać szukanie takich elementów.
Źródło: pixaby.com
Zakres prerogatyw głowy państwa był znacznie ograniczony. Co więcej – tron był elekcyjny, więc władcy próbowali wprowadzić jego dziedziczenie. Narażając się w ten sposób na głęboki sprzeciw społeczeństwa chełpiącego się szerokim zakresem wolności i tolerancją religijną. Co prawda ci władcy, którzy posiadali odpowiednie umiejętności, byli w stanie oddziaływać siłą swojego autorytetu na kierunek polityki, ale istota władzy spoczywała w ogólnokrajowym parlamencie.
W tym zgromadzeniu zbierali się przedstawiciele wybierani w regionach. W XVI w. ukształtowała się zasada jednozgodności przy podejmowaniu decyzji, która przetrwała bardzo długi czas. W pewnym momencie obniżyła się efektywność parlamentu, na co pewien wpływ miała radykalizacja przebiegu walki stronnictw. Reformatorzy próbowali temu przeciwdziałać przez wprowadzenie głosowania większościowego. Niektórzy historycy nazywali ten okres funkcjonowania państwa oligarchią (choć nie jest to trafne).
Skoro mowa o regionach – kraj był bardzo zdecentralizowany, a partykularyzmy terytorialne grały dużą rolę, by wspomnieć o takich problemach jak niejednolitość dowództwa wojskowego, szeroki zakres kompetencji zgromadzeń prowincjonalnych, nierównomierne obciążenia podatkowe, aż po różnice w rozwoju prowincji, zwłaszcza między tymi położonymi w głębi lądu, dalej od rzek, a nadmorskimi, gdzie prym wiodło wielkie i bogate miasto leżące przy ujściu jednej z głównych dróg wodnych.
Społeczeństwo nie było skore do utrzymywania licznej armii, co w pewnym momencie, w drugiej połowie XVII w., postawiło państwo na krawędzi upadku. Otaczający je wrogowie planowali rozbiór, zajęli dużą część terytorium, doszło dosłownie do potopu, choć ostatecznie udało się kosztem wysokich strat odeprzeć przeciwników.
Pod koniec XVII w. zawarto unię personalną z całkiem dobrze rozwiniętym krajem, jednak niegraniczącym bezpośrednio z naszym państwem. Kontakty wkrótce się jednak popsuły, bo uważano, że ponosimy wyłącznie koszty. Podczas gdy druga strona czerpie korzyści i wmanewrowuje nasze państwo w swoją politykę.
Kraj, który w XVI i XVII w. był jedną z największych potęg w Europie, mocno podupadł na znaczeniu w XVIII w. W dużym stopniu wpłynęła na to wojna toczona na początku tego stulecia. Stwierdzono więc, że lepiej zachować neutralność wobec kolejnych konfliktów. Miało to zapewnić spokój. Tymczasem jeden z władców utrzymał tron tylko dzięki obcej interwencji i gwarancjom. Przy okazji konfliktu z wieloletnim strategicznym przeciwnikiem, wprowadzono w końcu dziedziczność tronu, ale nie zmieniło to sytuacji kraju, który już nie był traktowany przez inne państwa europejskie jako poważny gracz.
Jak widać rozbiory tego państwa były nieuniknione.
Opis oczywiście dotyczy Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów! Potop, który dotknął Rzeczpospolitą był metaforyczny, a Holendrzy naprawdę zalali swój kraj wodą
Źródło: pixaby.com
Jak widać znajdziemy w dziejach Polski wiele elementów uznawanych za rzekome słabości czy przyczyny upadku, które wystąpiły również w innych państwach – tutaj w charakterze przykładu wystąpiła Holandia. Żadne inne państwo, mimo okresowych słabości, nie zostało jednak zlikwidowane przez rozbiór (poza Republiką Wenecką w 1797 r., to specyficzny przykład, po polskim). Już sama logika podpowiada nam, że rozbiory nie są skorelowane z potęgą państwa, a rzetelne badanie historii to potwierdza.
Przyczyny rozbiorów tkwią w bieżącym układzie sił międzynarodowych oraz błędach ówczesnych przywódców politycznych Rzeczypospolitej, nie zaś w żadnym długowiekowym procesie. Można bardzo łatwo sprowadzić do absurdu – po co w ogóle ten Mieszko I tworzył nowy byt polityczny, a Bolesław Chrobry się koronował – wszystko i tak zmierzało ku rozbiorom. Sądzę, że należy wyzbyć się tego piętna, które skaziło myślenie wielu osób i bez przesądów podejść do historii dawnej Rzeczypospolitej, której nie można postrzegać jako równi pochyłej.
Pamiętajcie również, że w dowolnym momencie możecie dołączyć do kursów Indeksu w Kieszeni przygotowujących do matury z historii oraz Olimpiady Historycznej!
Autor tekstu: Mateusz Kozielewicz
Kursy maturalne Gorzów Wielkopolski
Strona przygotowana przez Zyskowni.pl
Zakładamy Ci konto na naszej platformie e-learningowej, na której znajdują się materiały, artykuły popularnonaukowe, czy nagrania video! Możesz tam bez ograniczeń kontaktować się ze swoim Opiekunem. Odpowiada on na Twoje pytania i sprawdza wysyłane do sprawdzenia prace.
Na platformie otrzymujesz moduły - zestawy materiałów z prezentacjami, skryptami, testami, kartkówkami. Z nimi pracujesz w dowolnym miejscu - w domu, w podróży, w bibliotece.
Na platformie, gdzie odbywa się kurs możesz zadawać pytania 24h na dobę 7 dni w tygodniu - Prowadzący są tam po to by zawsze Ci pomóc i rozwiać Twoje wątpliwości.
Twój progres w nauce jest kontrolowany wraz z każdym kolejnym modułem - służą temu wszelkie kartkówki, testy i sprawdziany, które rozwiązane odsyłasz i otrzymujesz szczegółowy klucz.
Celujesz w świetny wynik na egzaminie ósmoklasisty? A może potrzebujesz tylko usystematyzować posiadaną wiedzę? Nieważne - nasz kurs (tempo pracy i materiały oraz pomoc Prowadzącego) jest zawsze dopasowany do aktualnego stanu Twoich umiejętności i oczekiwań.
Na platformie otrzymasz nielimitowany w okresie przygotowań dostęp do nagrań video, na których nasz zespół merytoryczny przeprowadzi Cię przez najbardziej wymagające i najczęściej pojawiające się na arkuszu zagadnienia egzaminacyjne.
Indywidualny kurs e-learningowy
egzamin ósmoklasisty
Wolisz uczyć się we własnym tempie i na własnych zasadach? W takim razie kurs e-learningowy jest stworzony właśnie dla Ciebie!
Nowoczesna forma indywidualnej nauki zdalnej (start: natychmiast lub we wskazanym terminie)
Dostęp do dedykowanej platformy do nauki e-learningowej
Harmonogram przygotowań dostosowany do dostępności ucznia
Przypisany opiekun merytoryczny prowadzący kurs
Komplet materiałów podzielonych na moduły tematyczne, a w każdym z nich: prezentacje, testy, kartkówki, skrypty, karty pracy i zadania egzaminacyjne
Materiały video – do kursu dołączone są nagrania video, na których członkowie zespołu merytorycznego IWK tłumaczą najtrudniejsze lub najbardziej prawdopodobne w wystąpieniu na egzaminie zagadnienia
Indywidualne podejście – otrzymujesz dostęp do naszej dedykowanej platformy edukacyjnej z pomocami naukowymi, na której możesz bez ograniczeń kontaktować się ze swoim Opiekunem. Odpowiada on na Twoje pytania i sprawdza wysyłane prace.
Regularnie sprawdzane postępy
Ciągła możliwość kontaktu z Prowadzącym
Dzięki nowoczesnej formie nauki nasze kursy są dostępne dla uczniów z całej Polski – możesz dołączyć do nich niezależnie od miejsca zamieszkania i zacząć przygotowania już dziś! Skontaktuj się z nami i nie odkładaj decyzji na później – do egzaminu ósmoklasisty coraz bliżej!
Grupowy kurs całoroczny
egzamin ósmoklasisty
Chcesz solidnie przygotować się do egzaminu ósmoklasisty? Wolisz regularne zajęcia w grupie i stałe wsparcie prowadzącego? Jeśli tak, kurs grupowy będzie idealnym wyborem dla Ciebie!
46 godzin lekcyjnych zajęć (23 spotkania) + prace domowe
Forma stacjonarna (w salach w Warszawie) lub webinarowa (zajęcia online na żywo)
Nagrania z zajęć webinarowych oraz nagrania umożliwiające nadrobienie materiału osobom zapisującym się po rozpoczęciu kursów stacjonarnych
Możliwość wyboru grupy zajęciowej (harmonogram pojawi się w lipcu 2026 r.)
Pomoc pomiędzy zajęciami – ciągła możliwość kontaktu z Prowadzącym przez dedykowaną grupę zajęciową
Materiały z zajęć w formie cyfrowej
Regularne zajęcia pomagają utrzymać systematyczność w nauce i realnie wpływają na lepsze wyniki na egzaminie ósmoklasisty. Co roku wielu naszych uczniów z różnych części Polski osiąga wysokie rezultaty. Zapisz się na zajęcia już dziś i przygotuj się z nami do egzaminu ósmoklasisty!